3. Vier methoden om teksten te lezen

Toen ik Koinè Grieks ging leren kon ik de tekst van het Nieuwe Testament lezen zoals hij is overgeleverd; zo was ik niet meer afhankelijk van vertalingen. Het blijft een leerproces en als iemand een correctie, aanvulling of vraag heeft met betrekking tot hetgeen ik hier schrijf, sta ik daar altijd voor open. Grieks leren is één ding, maar begrijpend lezen is iets anders. Daar komt de wetenschap van tekstinterpretatie om de hoek kijken.

Er zijn grofweg 4 methoden om (in ons geval Bijbelse) teksten te benaderen:

- Letterlijk (de meest directe betekenis van de tekst wordt gezocht in de context van de tijd en cultuur waarin hij geschreven is; de tekst wordt als volledig historisch correct gezien)

- Moreel (bepalend welke lessen eruit kunnen worden geleerd)

- Allegorisch (mensen en gebeurtenissen worden als 'typebeelden' geïnterpreteerd; de tekst wordt symbolisch gezien)

- Mystiek (de tekst verwijst naar dingen die op een 'hoger vlak' plaatsvinden, in de geestelijke wereld of dingen die nog moeten gebeuren; hierbij wordt bijvoorbeeld de nadruk gelegd op het voorspellende karakter van de tekst of de betekenis van getallen in de tekst)

Mijns inziens mag men niet naar eigen inzicht een methode kiezen om een tekstgedeelte uit te leggen, maar moet per tekstdeel gezocht worden naar de oorspronkelijke bedoeling van de schrijver. Ik heb daarom geprobeerd mij in dit boek zo min mogelijk te laten leiden door gangbare wijzen van interpretatie en gezocht naar verklaringen binnen de tekst zelf. Volg niet zomaar mijn uitleg, maar vergelijk tekst met tekst en zie zelf wat er staat en wat het betekent. Uitstekende hulpmiddelen hierbij zijn http://www.e-sword.net en http://www.biblehub.com .

E-Sword is ook als gratis app voor smartphone of tablet te krijgen en biedt de Bijbel aan in onder andere Hebreeuws (OT), Grieks, Latijn, Duits, Nederlands (SV) en verschillende Engelse vertalingen. Verder zijn er bij deze app ook veel gratis commentaren, woordenboeken en ander studiemateriaal beschikbaar.

Bij het onderzoeken van de Bijbel kwam ik erachter dat veel onduidelijkheid en onenigheid ontstaat door het gebruik van verschillende vertalingen en de invloed van bepaalde vertalers. Zij doen weliswaar allemaal hun best om de oorspronkelijke tekst zo goed mogelijk om te zetten naar de taal van hun doelgroep, maar daarbij moeten ze hele lastige keuzes maken. Blijf je consequent dit woord zo vertalen, of vertaal je het vrij, in de context? Maar als je dat doet, hoe laat je dan zien dat twee verschillende woorden in de oorspronkelijke taal eigenlijk hetzelfde betekenen? Of dat er twee verschillende woorden zijn waar wij in onze taal maar één woord voor hebben? En hoe geef je dat verschil aan? Een vertaler moet altijd interpreteren. En dan moet de lezer daar nog weer iets van maken op één van de vier manieren die ik hierboven noemde. Want de vertaler kan de tekst naar eer en geweten optimaal hebben vertaald, maar dan moet de lezer het nog begrijpen.

Hierbij moeten we wel altijd goed in de gaten blijven houden dat de Bijbelse teksten geschreven zijn aan mensen in het Midden-Oosten, van grofweg 3500 tot bijna 2000 jaar geleden, niet aan óns. Een denkfout die veel gemaakt wordt. Veel dingen zijn weliswaar toepasbaar op ons leven en ook waardevol, maar lang niet alles is direct voor ons bedoeld. Tevens zijn dingen die gezegd worden soms uitdrukkingen uit die tijd, die wij niet meer kennen, maar waarmee de toehoorders wel goed bekend waren. Met die dingen in het achterhoofd zijn de 'lastige passages' vaak beter te begrijpen. Of anders beter te accepteren dat het gewoon niet altijd te begrijpen is.

De Bijbel is dus een lastig boek om te lezen, zeker omdat het geschreven is in talen die meer dan 2000 jaar oud zijn en niet meer gesproken worden. Althans, niet meer op dezelfde manier. Zo kunnen wij het Nederlands van de 17e eeuw nog maar nauwelijks lezen. Toch kom je een heel eind, áls je de tijd wilt nemen om de tekst goed te onderzoeken. En daar is een goede methode voor: Laat de schrijvers van de tekst zichzelf verklaren. Dat kan eenvoudig door woorden en zinnen te vergelijken met andere plaatsen (liefst van dezelfde schrijver) waar dezelfde woorden en zinnen voorkomen. Hiervoor kunnen we tegenwoordig de hulp van computers en internet inroepen. Er zijn veel gratis vertaalhulpmiddelen en commentaren te vinden. Daarnaast is het ook heel zinvol om in ieder geval een klein beetje bijbels Grieks en Hebreeuws te leren. Dat is wat ik ben gaan doen. En met soms (voor mij althans) verbluffende resultaten. Het kost een hoop tijd en gepuzzel, maar het loont de moeite wel.

En je hoeft eigenlijk niet eens Hebreeuws te kunnen lezen, want waar de schrijvers van het Nieuwe Testament teksten aanhalen uit de Tenach (het Oude Testament), komen ze sterk overeen met de Septuagint (de Griekse vertaling van de Tenach, van ongeveer 2 eeuwen voor Christus). Althans in de versies die wij nu nog hebben. Dit kun je zien wanneer je de aangehaalde tekst in het Nieuwe Testament, de Septuagint én de Hebreeuwse teksten naast elkaar legt. De Hebreeuwse tekst wijkt vaak behoorlijk af van wat er aangehaald wordt, terwijl de Septuagint nauwelijks afwijkt. De schrijvers van het NT hadden daar kennelijk vrede mee. Alleen Grieks leren is dus al voldoende. Vanwege de gigantische hoeveelheid fragmenten die er gevonden zijn, kunnen we vrij zeker zijn dat de Griekse teksten die we nu hebben nauwelijks verschillen van de originelen. Althans niet in essentie. De verschillen die gevonden worden, zitten voornamelijk spelling, woordvolgorde, het gebruik van koppelwoordjes, eenvoudig te corrigeren overschrijffouten en af en toe een synoniem (een ander woord, maar met nagenoeg dezelfde betekenis). Het is maar zelden zo dat een zin totaal iets anders betekent in verschillende fragmenten. Er zijn enkele delen die later lijken te zijn toegevoegd, maar dat staat in vertalingen meestal duidelijk vermeld.
De site http://www.biblehub.com biedt de mogelijkheid om Griekse manuscripten per tekstdeel naast elkaar te vergelijken, voor wie zich daar meer in wil verdiepen.

Het is wel goed om te beseffen dat de schrijvers Joden waren en dus ook dachten als Joden en niet als Grieken. Het is bij wijze van spreke Grieks op z'n Hebreeuws. Al zien we ook af en toe typisch Griekse denkbeelden in de tekst naar voren komen, zoals het idee dat de mens bestaat uit geest, ziel en lichaam (1 Thessalonicensen 5:23). De Joden zagen slechts de innerlijke en de uiterlijke mens.

In de Bijbel vinden we veel geschiedenis, maar ook gedichten, klaagliederen, lofliederen, gelijkenissen, profetieën, openbaringen, waarheden en wijsheden. Veel verschillende soorten tekst, elk met hun eigen doel. Je kunt een profetie niet altijd lezen alsof het letterlijk zo zal gebeuren, omdat er vaak veel beeldspraak in zit. En een loflied kun je niet altijd lezen als een letterlijke waarheid, al zitten er soms wel waarheden in verwerkt. Bomen die in hun handen klappen en bergen die juichen zijn natuurlijk geen dingen die je letterlijk moet nemen. Maar een geschiedenis van een man die een boot bouwt, en daarmee een grote overstroming overleeft lijkt wel een waargebeurd verhaal te zijn. Dit laatste werk ik helemaal uit op mijn site http://schepperenzoon.nl

Schrijfstijl is sterk bepalend voor de aard van de tekst. Zo heeft profetie vaak een symbolisch karakter; het moet iets duidelijk maken. Zoals de allegorie van de zwerm sprinkhanen in Openbaring 9. Ze kwamen oorlog voeren en hadden de afgezant (engel) uit de afgrond tot koning, wiens naam (Apollyon) vernietiging betekent. (In dit boek gebruik ik overigens consequent het woord 'afgezant' in plaats van 'engel', omdat dit de eigenlijke betekenis is van het Griekse 'angelos' en omdat het woord niet altijd een hemels wezen aanduidt.)

De beelden in een allegorie zijn vaak fictief, maar ze hebben wel betrekking op werkelijke, fysieke of geestelijke gebeurtenissen. Het gaat in Openbaring 9 over een oorlog, maar die wordt natuurlijk niet uitgevochten door paardachtige sprinkhanen met vrouwenhaar en leeuwentanden, die kronen en harnassen dragen, zoals het beschreven staat. Het gaat over heersers en strijdmachten met bepaalde kenmerken die vergeleken kunnen worden met de eigenschappen van de genoemde elementen.

We vinden vooral in het Nieuwe Testament veel beschrijvingen van 'de tijd van het einde' of 'de eindtijd'. Soms wordt dit verward met de term 'einde van de tijd'. De Bijbel spreekt echter niet over het einde van de tijd, maar van een tijd. De juiste term is 'tijd van het einde' en dat is iets heel anders. Bij de 'tijd van het einde' hoeft nog geen einde aan de tijd te komen.

We zullen in de volgende hoofdstukken een aantal gedeelten uit de Bijbel behandelen en zien wat die te maken hebben met deze 'eindtijd', hoe dit 'einde' overgaat in een nieuw begin en wat dat voor ons, in deze tijd betekent. We zullen ook zien hoe en waarom dit alles in verband staat met de komst van Jezus en de vestiging van 'Het Koninkrijk', waar Jezus zo vaak over sprak. Het Koninkrijk van God heeft een hoofdstad: het Nieuwe Jeruzalem. Er zou een nieuwe tempel komen die God zelf zou bouwen, met mensen als levende stenen, verbonden met Jezus de Gezalfde. (In dit boek gebruik ik in plaats van Christus consequent de titel Gezalfde. Het Hebreeuwse woord voor Gezalfde is Meshiach -wij zeggen 'Messias'- het Griekse woord is Christos -wij zeggen 'Christus'-, wat ook gelezen kan worden als Ingewijde.) Op zich geen bijzonder titel. Priesters en koningen waren ook gezalfd (gewijd). God noemt zelfs de Perzische koning Cyrus Zijn gezalfde (Jesaja 45:1). Maar Jezus is volgens de Bijbel Gezalfde (Koning én Priester) voor altijd (Hebreeën 7:3 en Openbaring 11:15 – letterlijk: tot in tijden van tijden).

Vertalingen laten vaak maar één kant van de tekst zien en zijn helaas vaak beïnvloed door een bepaalde leer. Ik heb de Bijbel op vele manieren uitgelegd zien worden, maar vind dat een preteristische benadering van eschatologie nog onderbelicht is. Preteristisch houdt in dat de tijdsbepalingen in de tekst serieus worden genomen en dat deze erop wijzen dat de 'eindtijd' plaatsvond in de eerste eeuw na Christus. De term 'preteristisch' is afkomstig van het Latijnse woord 'praeteritus', dat 'afgelopen' of 'verleden' betekent. Veel mensen zien het als tegenhanger van een futuristische benadering, waarbij veel Bijbelse profetieën met betrekking tot de 'eindtijd' nog worden verwacht. Zoals er binnen het futurisme vele stromingen zijn, vinden we ook binnen het preterisme meerdere denkrichtingen. Iedere stroming of leer heeft wel iets waar ik het mee eens kan zijn, of juist niet. Mijn voorkeur gaat uit naar een consistente eschatologie, wat inhoudt dat we begrippen en tijdsaanduidingen serieus nemen en consequent lezen in de context van de cultuur waarin ze geschreven zijn. Ik heb geprobeerd het in alle nederigheid evenwichtig uiteen te zetten, om de lezer een duidelijk totaalplaatje te geven.

Kortom, er zijn weliswaar meerdere methoden om een tekst te lezen, maar door begrijpend te lezen komen we achter de bedoeling van de schrijver van de tekst. Laat de tekst zichzelf uitleggen.

VOLGENDE >

NAAR INDEX

2