Schepper en Zoon
Home Lariedetector Artikelen Video's Commentaren Vragen Links Contact

De lariedetector



 
Kunnen feiten voor zichzelf spreken? Nee. Feiten moeten worden geÔnterpreteerd. Dit moet op een logisch samenhangende manier gedaan worden. Maar wanneer wij met elkaar praten en nadenken over het leven, de oorsprong en de reden van ons bestaan, onze bestemming, moraal en ethiek, dan worden er vaak denkfouten gemaakt. Denkfouten kunnen vermeden worden als wij onze 'lariedetector' inschakelen. Met behulp van die lariedetector kunnen we onderscheiden of we op de juiste manier denken en geen 'lariekoekjes' eten of uitdelen. Dit geldt voor iedereen, of je nou 'gelovig' bent of niet.

De meeste lariekoekjes zijn aangeleerd, maar soms worden ze bewust gebakken. Lariekoekjes kunnen worden onderverdeeld in propagandatactieken, logische onjuistheden en rookgordijnen.

Enkele voorbeelden
Een veel voorkomend lariekoekje is dubbelzinnigheid. "Evolutie is een feit, want we zien overal evolutie om ons heen." Hierbij worden twee verschillende betekenissen van 'evolutie' gehanteerd, zodat het begrip dubbelzinnig wordt. Dieren passen zich aan hun leefomgeving aan, bacteriŽn worden resistent tegen antibiotica, maar veranderingen binnen een soort bewijzen nog niet dat alle soorten een gemeenschappelijke voorouder hebben. Zo kan ook het woord 'wetenschap' op verschillende manieren worden toegepast. De wetenschap die ons computers en medicijnen heeft gegeven is niet dezelfde soort wetenschap die evolutie onderzoekt. De ene wetenschap is technisch van aard, de ander historisch. Je kunt geschiedenis en techniek niet op dezelfde manier benaderen, dus als je bepaalde conclusies van historische wetenschappen afwijst, ben je nog niet 'tegen wetenschap' zoals soms van creationisten beweerd wordt. Gelovigen hebben maar al te vaak heftige discussies over de betekenis van bepaalde woorden, zoals 'genade', 'rechtvaardigheid', 'vermaning' en 'oordeel'. Dubbelzinnigheid slaat al gauw toe als iemand vindt dat hij veroordeeld wordt, terwijl het om een vermaning ging. Of iemand heeft moeite met het verenigen van de begrippen genade en rechtvaardigheid. Meestal is in zulke gevallen een dubbelzinnigheid opgetreden in de toepassing of het begrip van deze Bijbelse terminologie.

Zo is er ook het personificatie lariekoekje, dat abstracte dingen als 'evolutie' en 'natuurlijke selectie' in staat zijn om iets uit te vinden of te vernieuwen. In de natuur vindt natuurlijk selectie plaats, maar natuurlijke selectie is niet iets dat bewust het beste uitkiest of selecteert, laat staan dat het als 'uitvinder' gezien kan worden. Zo hoor je gelovigen wel eens zeggen dat de Bijbel ergens over 'spreekt'. Het is natuurlijk niet de Bijbel die spreekt, maar ze voelen zich aangesproken wanneer ze een bepaald gedeelte lezen.

We kennen allemaal de cirkelredenering. Bijvoorbeeld: "Evolutie is de oorsprong van alle soorten levende wezens op aarde, omdat alle levende organismen op aarde moeten zijn voortgekomen uit ťťn eerste, eenvoudige cel." Met de tweede stelling lijk je de eerste te bewijzen, ervan uitgaand dat de tweede stelling al bewezen is. In feite zijn beide stellingen aannames, maar ze lijken elkaar te ondersteunen, dus lijkt het voor de onoplettende luisteraar een juiste uitspraak. Zeker als je het met ťťn van de stellingen al bij voorbaat eens bent. Dit argument wordt regelmatig gebruikt, al is het misschien niet in deze eenvoudige en duidelijk herkenbare vorm. Soms wordt het verpakt in en hele alinea vol met moeilijke woorden, zodat je de cirkelredenering niet meer zo eenvoudig ziet. Toch hoeft een cirkelredenering op zich niet fout te zijn, als je maar wel kunt aantonen dat het uitgangspunt zichzelf kan bewijzen (zoals dat met de Bijbelse geschriften het geval is. Maar daarover later meer). Echter, een verkeerde cirkelredenering die een gelovige zou kunnen gebruiken is: "God straft in de Bijbel met ziekten en rampen, ik zie een ziekte of een ramp, dus moet het een straf van God zijn."

Andere veelgebakken lariekoekjes zijn bijvoorbeeld:
- Het belachelijk maken van je tegenstander door zijn standpunten te overdrijven of verkeerd te presenteren en vervolgens die misvormde weergave te ontkrachten (de stropop)
- De achtergrond of opleiding van je tegenstander in twijfel trekken en denigrerend of spottend taalgebruik in het omschrijven van je tegenstander of diens standpunten (ad hominem - tegen de mens gericht)
- Het gebruik van woorden als 'mogelijk' en 'vermoedelijk' om de onzekerheid in je conclusies te verdoezelen (dat zijn rookgordijnen)
- De verkeerde dingen tegenover elkaar zetten (de of-of fout), zoals 'geloof of logica', 'wetenschap of religie', 'Bijbel of wetenschap', terwijl een gelovige best logisch kan denken, een wetenschapper religieus kan zijn en de Bijbel heel goed gebruikt kan worden bij wetenschappelijk onderzoek.
Iedereen kan zulke denkfouten maken, dus laten we er allemaal alert op zijn.


Wat is het nut van lariedetectie?
- Je gaat de juistheid van argumenten beter onderscheiden.
- Je verstand wordt aangescherpt: helder denken dus.
- Je wordt wijzer en je onderscheidingsvermogen wordt vergroot.
- De angst voor intimidatie vermindert.
- Je bespaart geld omdat je reclametechnieken door hebt.
- Je wordt een betere leraar, spreker, voorganger of redevoerder.
- Je algemene communicatieve vaardigheden verbeteren.
- Je kunt beter stemmen, doordat je belangrijke zaken van 'de hype' leert scheiden.
- Je krijgt een beter gevoel voor wat waar is en wat niet.

Welke lariekoekjes delen mensen uit?
Hieronder vind je een verzameling van de meest voorkomende lariekoekjes (bedenk wel dat de voorbeelden die genoemd worden soms ook onder andere lariekoekjes gebruikt kunnen worden; het gaat erom dat je gaat zien welke lariekoekjes er zijn en in welke vorm ze kunnen voorkomen):

Propagandatactieken
  - Keihard liegen
  - Halve waarheid
  - Herhaling
  - Met de muziek mee
  - Het gewone volk
  - Glansrijke generaliseringen
  - Geladen woorden
  - Associatie
  - Suggestie
  - Intimidatie
  - Haat of angst opwekken
  - Bespotten
  - Ondermijning

Logische onjuistheden
  - Cirkelredenatie
  - Non-Sequiteur
  - Post Hoc
  - Indirecte bewijsvoering
  - De of-of fout
  - Personificatie
  - Gelijkenissen
  - Reduceren
  - Autoriteit
  - Extrapolatie
  - Statistieken
  - Het beste dat we hebben...
  - De bewijslast verplaatsen
  - Zelfverwijzing
Rookgordijnen
  - Neutraal terrein
  - Ad Hominem
  - Ontwijken
  - Lokaas
  - Dubbelzinnigheid
  - Vogelverschrikker
  - Kaartsteken
  - Bluffen
  - Tevreden stellen
  - Humor
  - Subjectiviteit
  - Visualisatie



  Propagandatactieken  
Elke poging om het handelen en de houding van mensen te beÔnvloeden zonder dat ze het zelf merken.

Gewoon keihard liegen
Beschrijving:  Zelfverzekerd en schaamteloos totale onwaarheden vertellen.
Slagzin:  "Sommige mensen kun je altijd wel voor de gek houden..."
Voorbeelden:
  Toespraken van Hitler en Stalin.
  Aflaten: Hoe kun je je moeder laten lijden in het vagevuur? "Als iemand geld in de kist doet voor een ziel in het vagevuur, dan zal de ziel het vagevuur verlaten en naar de hemel gaan op het moment dat je het muntje de bodem hoort raken." (Tetzel, 1517).
  Satan tegen Eva: "Je zult helemaal niet sterven... je zult als God zijn... eet nou maar!"
  E-mail hoaxes: e-mails die van legitieme banken en bedrijven lijken te komen; nepwaarschuwingen over virussen die vervolgens zelf een virus installeren op je computer; U hebt zojuist 100.000 euro gewonnen, klik hier!
  Urban legends: De lange dag van Jozua is ontdekt door astronomen; Darwin bekeerde zich op zijn sterfbed; Mars zal deze maand zo groot als de volle maan te zien zijn; de zin "Stuur deze mail door naar iedereen die je kent" is meestal een goede waarschuwing voor dit soort onzin.
  De 'pinautomaat truc' (laat je nooit 'helpen' bij het pinnen); Wij garanderen optimaal genot!
  Krokodillentranen.
  "Ik herhaal: ik heb geen seks gehad met die vrouw."
  Sekteleider die een zelfmoordactie leidt: "De Heer zei dat ik dit moest doen."
  "De Holocaust heeft nooit plaatsgevonden."
  Iemand die in chemische evolutie gelooft: Miljarden jaren geleden waren de oceanen warm en ze wemelden van de bouwstenen van het leven.
  Paleo-antropoloog: Ongeveer zes miljoen jaar geleden migreerden onze voorouders vanuit Afrika (bla bla enz. enz.)... toen, ongeveer 350.000 jaar geleden, konden de Neanderthalers niet meer op tegen de moderne mens, die de kunst van het maken van vuur en gereedschappen hadden uitgevonden, vanwege hun superieure intelligentie...
 
Anticreationist Ben Bova, Omni magazine (10/1980): "Tot nu toe heeft niemand ook maar een flintertje bewijs gevonden om het standpunt van de creationist te ondersteunen, er bestaat nog geen vingerbotje, geen blad, geen scherfje bewijs. Misschien zijn we wel gemaakt door een soort godheid of een ander soort ondoorgrondelijke kracht, maar er is geen bewijs dat het op deze manier gebeurd is."
  Er is wat evolutie betreft geen onenigheid onder wetenschappers.
  Jared Diamond, Discover magazine (06/1985): "De theorieŽn van Darwin hebben ons duizenden voorspellingen opgeleverd, waarvan sommige op treffende wijze bevestigd zijn: genen, het dateren van de fossielen, overgangsvormen tussen moderne mensen en apen."
  Piltdown Mens. Fossiele resten die een vervalsing bleken te zijn.
  Nebraska Mens. Opgebouwd rondom de kies van een uitgestorven soort navelzwijn (prosthennops).
  Haeckels "biogenetische wet" en vervalste tekeningen van embryo's.
  Dobzhansky: "Niets in de biologie is te begrijpen zonder evolutie."
De tweede stelling van Thumb:  Een makkelijk begrepen, werkbare misleiding is bruikbaarder dan een complexe, ondoorgrondelijke waarheid.
Parkers wet voor politieke toespraken:  De waarheid van elke willekeurige stelling heeft niets te maken met de geloofwaardigheid ervan en andersom.
Salomo:  Door zijn wijsheid weet de wijze welke weg hij moet gaan, dwazen bedriegen zichzelf met hun dwaasheid. (De Nieuwe Bijbelvertaling, Spreuken 14:8)

Halve waarheid
Beschrijving:  Half waarheid, half leugen; gif met een suikerlaagje. Vaak effectiever dan keihard liegen.
Slagzin:  "Heb ik ooit tegen je gelogen?"
Voorbeelden:
  Satan die de Geschriften gebruikt om Christus te verleiden.
  Mooipraterij: dingen mooier voordoen dan ze zijn; selectief presenteren van de feiten; zaken presenteren alsof het bewezen feiten zijn.
  De aanklagers van Jezus die zeiden dat Hij de tempel zou vernietigen en in drie dagen herbouwen (maar Hij sprak over Zijn lichaam als tempel).
  Gekleurde docudrama's als Birth of a Nation and Inherit the Wind die de waarheid verdraaien ter wille van een bepaalde publieke opinie; Aanhalen buiten de context: een bekende voorganger zei: "Elke keer als ik dat wil, sla ik mijn vrouw. Elke keer als ik het wil drink ik mij een stuk in mijn kraag."  De volgende opmerking zou, als je hem zou weglaten, een groot verschil uitmaken: "Maar ik wil het nooit!"
  TV montagetrucs, zoals interviews die naderhand worden voorzien van vragen die niet gesteld zijn tijdens het interview.
  Het slechte nieuws overdrijven (belastingen, benzineprijzen) en later de schatting naar beneden bijstellen zodat het volk opgelucht is en jou als een redder zien.
  Radicale verandering van de hoeveelheid uitspraken van verschillende personen, zodat het net lijkt alsof de tegenstander niets meer te zeggen had.
  Een vrouw moet zelf over haar lichaam kunnen beslissen (maar haar baby heeft zijn eigen lichaam, hersenen, hartslag, bloedgroep, geslacht, en genen waarvan de helft van de vader komt!).
  In een discussie over evolutie, micro-evolutie (waarneembaar) verwarren met macro-evolutie (niet waarneembaar).
  Fossiele paarden reeks: wat ze je niet vertelden was dat er enkelen niet in de juiste volgorde zaten en op verschillende continenten leefden (ondertussen is men van deze 'bewijsvoering' voor de evolutie van paarden afgestapt).
  BacteriŽn die bestand zijn tegen antibiotica: wat ze je niet vertellen is dat het om verlies, kopiŽren en samenvoegen van informatie en functie gaat. Er komt geen nieuwe informatie bij, die nodig zou zijn om opwaartse evolutie te bewijzen.
  De tweede hoofdwet van de thermodynamica kan alleen toegepast worden op geÔsoleerde (gesloten) systemen, het is niet relevant voor evolutie, omdat de aarde een open systeem is. (Het is inderdaad afgeleid door gebruik te maken van theoretische geÔsoleerde systemen, maar het is toepasbaar op alle systemen en kan in open systemen alleen lokaal overwonnen worden door te voldoen aan bepaalde strenge voorwaarden. Bovendien is het universum, waarin evolutie zou moeten hebben plaatsgevonden, een geÔsoleerd systeem).
Salomo:  Een naÔef persoon gelooft alles, maar de wijze man denkt na voordat hij een stap zet. (Spreuken 14:15)


Herhaling
Beschrijving:  Iets steeds weer zeggen totdat het zich nestelt in het hoofd van de luisteraar.
Slagzin:  "Ik heb het nou al honderd keer gezegd!"
Voorbeelden:
  Hersenspoelen.
  Het steeds maar herhalen van propaganda spotjes op TV.
  "Nutteloze herhalingen" in gebed (Mattheus 6:7).
  Let maar eens op hoe vaak de naam of website van een fabrikant of product in een reclame herhaald wordt. Geluiden, beelden en slogans worden zo vaak herhaald dat je ze niet meer uit je hoofd krijgt.
  Zinnen als "Survival of the fittest" zo vaak herhalen dat je niet meer weet wat het eigenlijk betekent.
  "Groot is Artemis van Efeze!" wat twee uur lang geschreeuwd werd als reactie op de prediking van Paulus over Jezus (Hand. 18:34).
  De mantra's "Evolution is wetenschap, creationisme is religie" en "Scheiding van kerk en staat" die in Amerika erg in zijn. (NB: die laatste leus is geen deel van de grondwet, maar komt uit een brief van Thomas Jefferson en is een eigen leven gaan leiden. Veel Amerikanen schermen er mee om bepaalde zaken gedaan te krijgen.)
De wet van Wilkie:  Een goede slogan kan analyse vijftig jaar tegenhouden.


Met de muziek mee
Beschrijving:  "Iedereen doet het! Je kunt maar beter meelopen voordat de optocht voorbij is!"
Slagzin:  "Tienduizend Fransen kunnen het toch niet bij het verkeerde eind hebben?"
Voorbeelden:
  TV commercials die vele coole jonge mensen laten zien die een frisdrank drinken, iedereen drinkt dit spul, dus kom op!
  Druk van collega's.
  Een lijst van mensen die een bepaalde politieke partij of goed doel steunen.
  Alle wetenschappers accepteren evolutie.
  Mijn tegenstander is in de minderheid.
 
William Patten, Dartmouth (1930): "Evolutie op zich is allang het gebied van de wetenschappelijke controverse voorbij. Er is geen ander onderwerp waarover de wetenschappelijke mening zo compleet unaniem is. Het is de enige grote waarheid waar we absoluut zeker van zijn."
  Edwin Grant Conklin, Princeton (1943): "Het feit van evolutie wordt door wetenschappers niet langer betwist."


Het gewone volk
Beschrijving:  Een populair plaatje voorstellen, proberen onschuldig en algemeen te klinken, of beweren dat je de gewone man aan je kant hebt.
Slagzin:  "Boeren, burgers en buitenlui."
Voorbeelden: 
  Opiniepeilingen.
  De politieke kandidaat die de mensen opzoekt in zijn gewone kloffie.
  Reclame waarin gewone mensen hun getuigenis geven over het product (die ervoor betaald worden om een script voor te lezen wat door een reclamebureau is geschreven).
  ComplottheorieŽn (wij, het gewone volk, tegen de leugenaars in de regering die niet willen dat we de waarheid weten over UFO's).
  Klassenstrijd: "Deze belastingverlaging helpt alleen de rijken!"

  De meeste mensen geloven in evolutie, dat is toch ook de meest logische conclusie? (Ja als je het maar vaak genoeg verkondigt in populair wetenschappelijke magazines, musea, natuur en wetenschap documentaires, wetenschappelijk klinkende artikelen in de krant, enz.) Het gewone volk wordt zo een mening opgedrongen.

Glansrijke generaliseringen
Beschrijving: Met de brede kwast schilderen, zo ver vereenvoudigen dat je over uitzonderingen en problemen heen walst.
Slagzin:  "Het zijn de kleine dingen die het doen."
Voorbeelden:
  Liefde laat de wereld draaien; geld moet rollen; er mag zoveel niet...
  Clichťs: Je kunt nergens zeker van zijn (dus ook niet van deze uitspraak).
  Stereotypen; aannemen dat iedereen in een bepaalde categorie hetzelfde denkt vrouwenzaken, de Surinaamse gemeenschap, Moslim cultuur, alle Marokkanen zijn hetzelfde, mensen die geloven, mensen met een donkere huidskleur, mensen met een kleurrijk geloof, enz.
  Politieke toespraken en slogans, zoals oorlog is niet het antwoord [maar wat is de vraag?]; Je kunt van moraal geen wet maken [maar is niet elke wet die iets aanduidt als verkeerd een morele beoordeling?]
  Een waspoeder waar je elke vlek mee weg krijgt.
  Predikers die ťťn incident uit het Oude Testament gebruiken om een karakterschets te maken van mensen in honderden steden en dorpen in het Midden Oosten en zelfs in het westen, over een periode van duizenden jaren.
  Reden voor belastingverhoging: "We moeten aan onze kinderen denken" of "We moeten in onze toekomst investeren."
  Omvangrijke scenario's van een evolutie van Big Bang tot aan de mens in films als 2001: A Space Odyssey of The X-Men en vele documentaires.
  "Alle religies zijn slechts verschillende wegen die allemaal bij hetzelfde uitkomen.
  "Religie is een veelkleurige lantaarn. Iedereen kijkt door een bepaalde kleur, maar de kaars is altijd hetzelfde." (Muhammad Nagulb)
  Als het goed voelt, gewoon doen.
  Wetenschappers mogen het misschien oneens zijn over hoe evolutie heeft plaatsgevonden, maar ze zijn het er allemaal over eens dŠt het heeft plaatsgevonden.
  Simplistisch voorgestelde overeenkomsten tussen evolutionaire afstamming en Genesis.
  Dat de fossielen in de 'geologische tijdschaal' geen geleidelijke verandering laten zien, verklaren met de 'gaten theorie' (dat er grote perioden tussen de vorming van de aardlagen zaten).
  TheÔstische evolutie als een compromis tussen Bijbel en evolutieleer.
  Aannemen dat 'natuurlijke selectie' altijd een opwaarts effect heeft en elke willekeurige ingewikkelde eigenschap kan produceren.
  Carl Sagan, Cosmos (na het inspreken van een indrukwekkend evolutie schouwspel van Big Bang tot hoog ontwikkelde menselijke technologie): "Dit zijn enkele dingen die waterstof atomen kunnen doen, in vijftien miljard jaar kosmische evolutie."
  Rich Terrille, in The Astronomers (PBS 1994, deel 6): "Ik zag een bordje met een aanhaling erop; ik weet niet wie dit gezegd heeft, maar er stond: 'Waterstof , een licht, kleurloos, geurloos gas dat, mits je het genoeg tijd geeft, in mensen verandert'. En dat is echt wat de wetenschap heeft ontdekt. Wij, de mensheid, zijn een stukje van het universum dat zelfbewust is geworden."


Geladen woorden
Beschrijving:  Het gebruik van emotioneel geladen woorden, negatief of positief (eufemisme), om de reactie te beÔnvloeden.
Slagzin:  "Iedereen in zijn waarde laten."
Woordgebruik kan een vooroordeel in de hand werken: Is zij een moeder die in verwachting is van een baby of een zwangere vrouw die een foetus draagt? Is de protestvoerder vůůr leven of tťgen vrije keus? Is degene die de abortus uitvoert een vůůr vrije keus of een babymoordenaar?
Voorbeelden, positief: (niet per definitie goed, maar het klinkt goed): 
  Christian Science (sekte van Mary Baker Eddy).
  Divine Light Mission (Hare Krishna).
  Science of Creative Intelligence (Maharishi Mahesh Yogi).
  pro-choice (pro-abortus).
  free love (verslaving aan lust, en negeren van de consequenties).
  Gay (Engels, letterlijk: vrolijk, ander woord voor homoseksueel).
  Diversiteit (klinkt beter dan anders of vreemd).
  Tolerantie, democratie, vrijheid, progressiviteit, waarheid, gerechtigheid, modern denken.
 
Bij voedsel: "Helemaal natuurlijk, fris, light, zuiver." "Nu nog lekkerder!" (dan wat?). "Nu nog meer smaak!" (over smaak viel toch niet te twisten?)
  "Dermatologisch getest" (op wie of wat, en wat was het resultaat?), "Wij leggen de lat hoger!" (hoe ver kun je daarmee gaan?) "Verbeterde formule..." enzovoort.
  Hypes: blockbuster, fascinerend, provocatief, werelds, hypnotisch, schokkend, verbluffend, iedereen praat erover, bestseller.
  Saddam Hussein, terroristische acties goedpratend: "Irak heeft een religieus recht om zichzelf te verdedigen."
  Ernst Haeckel sprak over zelfmoord als een daad van "zelfverlossing" m.a.w. het beŽindigen van een waardeloos leven om te voorkomen dat het de "overleving van de sterkste" in de soort negatief beÔnvloed wordt.
Voorbeelden, negatief: 
  Scheldwoorden: extremist, radicaal, ultra-iets, fundamentalist, schijnheilige
  Creationisme (met de nadruk op de uitgang) is een bedenksel van fundamentalisten om hun religieuze agenda erdoor te drukken ten einde onze kinderen te hersenspoelen.
 
"Intelligent Design" is eigenlijk een soort kruip-door-sluip-door creationisme.
  Michael Ruse (juli 2002): "Waarom zouden wetenschappelijke tijdschriften ruimte moeten bieden voor intelligent design (ID) of andere idiote pseudotheorieŽn, die vervaardigd worden om de naaktheid van letterlijke interpretatie van de Bijbel te bedekken met een wetenschappelijk kleed, om de grondwettelijke scheiding van kerk en staat in de V.S. te omzeilen?."
  Horatio Hockett Newman, 1932: "Er is geen rivaliserende hypothese, behalve het totaal versleten en volkomen weerlegde idee van speciale schepping, die nu alleen nog maar in stand wordt gehouden door dogmatische en bevooroordeelde mensen."
  Dudley Field Malone tijdens de Scopes rechtszitting: "Wij zijn niet bang voor al de waarheden die zij kunnen presenteren als feiten. We zijn er klaar voor. Wij staan voor vooruitgang. Wij staan voor de wetenschap. Wij staan voor intelligentie. Wij menen voor de fundamentele vrijheden van Amerika te staan. Wij zijn niet bang. Waar is angst? Wij verachten het!" Terwijl hij zich omdraaide en een vinger wees naar William Jennings Bryan, riep hij, "Daar is angst!" Volgens een verslag: "De menigte werd helemaal gek joelen, stampen, slaan op de tafels totdat het nodig werd om de zaak 15 minuten te schorsen, zodat de orde kon worden hersteld.
"

Associatie
Beschrijving: AssociŽren wat je wilt promoten met iets wat mensen aanspreekt, of iets wat je wilt bekritiseren met iets onaangenaams.
Slagzin:  "Seks verkoopt."
Voorbeelden, positief: (Niet per definitie goed)
  Een beroemdheid die een product aanprijst in een TV reclame.
  Fotosessies: de kandidaat voor de verkiezingen lachend op de foto met baby's en handenschuddend met veteranen.
  Schaars geklede vrouwen in auto advertenties.
  Dress for success.
  Als je haar maar goed zit.
  Gezien worden met populaire mensen.
  Sigarettenreclames met stoere mannen, de vrije natuur en survival.
  Reclame: "Me goed voelen is belangrijk voor mij. Ik jog elke dag, houd mijn gewicht in de gaten en gebruik Bubbels oogdruppels!"
Voorbeelden, negatief: 
  Mijn tegenstander is net als Hitler.
  Het imago van de domme, brute Neanderthaler in films en musea, terwijl ze dezelfde capaciteiten hadden en net zo menselijk waren als wij.
  Creationisme in ťťn adem noemen met pseudowetenschappen als astrologie, spiritisme en buitenzintuiglijke waarnemingen. "...om van leraars te verlangen dat ze creationisme serieus overwegen is net zo ongeoorloofd als van ze verlangen dat ze andere doctrines onderwijzen als astrologie, alchemie en frenologie..."
(Stephen G. Brush, The Science Teacher 4/1981, p. 33)

Suggestie
Beschrijving: Het gebruik van trucjes die het onderbewustzijn aanspreken om aan te trekken, af te leiden of te misleiden.
Slagzin:  "Kijk diep in mijn ogen... dieper... dieper..."
Voorbeelden: 
  Hypnosetechnieken: het onderbewuste van mensen aanspreken door de kracht van herhaalde, progressieve of regressieve suggestieve boodschappen.
  Sommige "helderzienden". Ze wekken de indruk dat ze dingen weten die ze niet hadden kunnen weten, door bijvoorbeeld gebruik te maken van handlangers in het publiek.
  Illusionisten: gewoon een rad voor de ogen draaien. Hier hoeft niets mis mee te zijn, want we vinden het vaak leuk om op deze manier voor de gek gehouden te worden. We betalen er zelfs voor.
  Massa hysterie. Gebruik maken van het 'kuddedier' effect.
  Verborgen boodschappen in reclame.
  Lichaamstaal die je boodschap benadrukt, of juist niet (om het gewenste tegenovergestelde effect te bereiken).
  Muziek die je in een bepaalde stemming moet brengen.
  De kleuren van een verpakking of de vorm van een ontwerp.
  Parfums en andere geurtjes.
  Houding, toon, kleding, haardracht, inrichting of ander aankleding.
  Politieke posters en billboards met niets anders dan de naam van de kandidaat of partij, om naamsbekendheid te verkrijgen, zodat er op hen gestemd zal worden.
  Wat je ook doet: je mag nu absoluut NIET denken aan een roze olifant!
 
Omhoog staren om andere mensen met je mee te laten kijken.
  Implicatie: losse opmerkingen als "Ik heb nooit gezegd dat hij homo was..." Dat is misschien waar, maar mensen gaan dan wel nadenken.
  Sturende vragen: "Heeft die man je van de wijs gebracht door zo tegen je te praten? Vind je dat hij dat nooit had mogen doen?"
  Koppen als "Sterft Het Creationisme Een Langzame Dood?" terwijl het juist een sterke opkomst aan het maken is. Of "Hebben We Leven Gevonden Op Mars?" terwijl het artikel zelf geen enkel tastbaar bewijs aanhaalt. Maar de kop (die de meeste mensen lezen) plant een zaadje in de gedachten van de lezer.


Intimidatie
Beschrijving:  Het gebruiken van macht of geweld om bepaalde reactie af te dwingen of de oppositie het zwijgen op te leggen.
Slagzin: "Echt, we proberen je alleen maar te helpen..."
Voorbeelden: 
  Middeleeuwse martelpraktijken.
  Tanks naar een plein sturen waar mensen aan het demonstreren zijn.
  Telefonische bedreigingen; dreigbrieven; filmpjes met gemaskerde en gewapende mannen die vertellen wat ze allemaal van plan zijn als er niet snel honderd gevangenen worden vrijgelaten.
  Bowling Green State Universiteit: collega's van Dr. Jerry Bergman (creationist) vertelden hem dat als ze zouden ontdekken dat als een student een conservatieve Christen was, ze hem zouden laten zakken. Dr. Trevor Phillips zei, "Ik denk niet dat dit soort mensen een graad zouden moeten krijgen en ik zal alles in het werk stellen om het te voorkomen."
  Creationistische professoren bedreigen met het ontnemen van publicatierecht, of ze verbieden iets te publiceren en dan zeggen: "Creationisten publiceren nooit iets."

  Een 'milde' vorm: In een discussie een groot aantal 'zwakke' punten van de tegenstander opdreunen, botweg zeggen dat het allemaal onzin is, smalend en voldaan achterover gaan zitten en dan wachten op een 'goed argument'.

Haat of angst opwekken
Beschrijving: Angst of opschudding teweeg brengen tegen een persoon, een bepaalde groep of beweging.
Slagzin:  "Zwarte Piet komt je halen jochie!"
Voorbeelden: 
  Hitler's demoniseren van de Joden voordat hij ze ging uitroeien.
  "De Amerikaanse president is een tiran die het Irakese volk tot slaven wil maken" (Saddam Hussein, maart 2003 kijk eens naar jezelf, grapjas).
  Angst wekken vanwege een "verborgen agenda" van je tegenstander.
  ComplottheorieŽn, de klimaathype, enz.
  De pot verwijt de ketel... De gebruiker van een download programma als Napster die de platenmaatschappijen beschuldigd van diefstal door teveel geld te vragen voor CD's; een evolutionist die beweert dat een Christen de bewijzen van de oppositie niet kan aanvaarden vanwege zijn geloof in de Bijbel (vergelijk het geloof van een evolutionist in het naturalisme).
  Creationisten toestaan om hun denkbeelden te spuien in een les over wetenschap, is net zoiets als iemand die de Holocaust ontkent te laten lesgeven in geschiedenis.
  Ben Bova: "De creationisten gebruiken nu al politieke middelen om te rommelen met biologielessen. Geeft ze de politieke macht en ze zullen de wet gebruiken om alle ideeŽn uit te bannen waar ze het niet mee eens zijn. Evolutie is slechts een van de vele ideeŽn die door deze zeloten worden aangevallen." (Omni magazine, 10/1980, p. 35)
  Isaac Asimov, in een fondswervingbrief voor de ACLU (American Civil Liberties Union): "Deze religieuze zeloten zijn niet op de hoogte van, noch begrijpen zij de werkelijke argumenten voor of zelfs tegen de evolutietheorie. Maar zij marcheren als een leger van de nacht onze openbare scholen binnen, met hun bijbels hoog in de lucht."
  Een krant (New Republic) na de Scopes rechtszaak, over William Jennings Bryan, " ... hij gaat nog steeds serieus de strijd aan ter verdediging van georganiseerde onwetendheid, bijgeloof en tirannie ... Hij heeft voor ons allemaal de in wezen bevooroordeelde positie van hemzelf en zijn volgelingen glansrijk uit de doeken gedaan, en ook de mate van religieuze intolerantie die zij het land ongetwijfeld zullen opleggen, als ze ooit de kans krijgen."

Bespotten
Beschrijving: Proberen om een persoon in onmin te laten geraken door schelden, sarcasme of door gemene grapjes over hem te maken.
Slagzin: "Ach ja, zulk soort mensen moet je er ook bij hebben..."
Voorbeelden: 
  Satire.
  Cartoons en karikaturen.
  Sarcastische of humoristische liedjes.
  Tobia tegen Nehemia (Neh. 4:3): "Als er een vos op je muur zou springen, zou hij hem laten instorten."
  Spottende karikaturen zoals Jesus Christ Superstar, Godspell, The Last Temptation of Christ en het CBS TV-drama Noah's Ark.
  Creationisten platte-aarde gelovigen, holbewoners, kluizenaars of bosjesmensen noemen.
  Na de Scopes rechtszaak circuleerde er een cartoon met William Jennings Bryan als aap, met het onderschrift: "Hij ontkent zijn stamboom."


Ondermijning  (voor wanneer niets anders meer werkt...)
Definitie:  Voorkomen dat je tegenstander gehoord wordt.
Slagzin:  "Snijd ze af bij de pas!"
Voorbeelden: 
  Bespioneren.
  Trojaans paard: "Neem deze gift van ons aan met onze complimenten."
  Een generatie van 'trouwe volgelingen' produceren (Nazi-scholen, communistenclubs, trainingskampen voor extremisten).
  Zorgen dat mensen afhankelijk zijn van jouw diensten. Als ze je zouden afvallen, moeten ze misschien hun goed geregelde leventje missen.
  De organisatie van je tegenstander infiltreren om hem zwakker te maken, een andere richting in te sturen of om zwakke plekken aan het licht te brengen.
  Je tegenstander een waarheidsserum of verdovend middel toedienen.
  Je tegenstander erin luizen door belastend materiaal te planten.
  Zorgen dat de tegenstander compromissen gaat sluiten.
  Je tegenstander proberen iets te laten zeggen wat hij niet had willen zeggen of niet zo bedoelt en hem daarop terugpakken.
  Een wet maken tegen het onderwijzen van intelligent design (ID - intelligent ontwerp) of laten lijken alsof het niet legaal is.
  Vriendjes op hooggeplaatste posities die je in het gelijk stellen.
  Het volk tevreden houden met voedsel en vermaak, zodat ze niet in opstand komen.
  Zorgen dat je vijanden elkaar aanvallen, zodat ze jou niet meer lastig vallen.
  De leider van de tegenstanders op je hand proberen te krijgen.
  De Stem van de Vrijheid blokkeren of de studio bombarderen.
  Zorgen dat je tegenstander niets publiceert.
  Boekverbranding.
  Met de geluidsinstallatie knoeien tijdens de toespraak van je tegenstander of een streaker door het publiek sturen, om de aandacht af te leiden.
  De website van de tegenstander hacken.
  Proberen de media te beheersen en net doen alsof je tegenstander niet bestaat.
  Poeptaarten gooien.
  Abortus en euthanasie: gebruik maken van controverse om een basis te creŽren van loyalisten.
  De ketter het zwijgen opleggen: hersenoperatie, gevangenneming, verdovende middelen, tong uitsnijden, huurmoordenaar inzetten.
  De leider kruisigen zodat de beweging stopt.
  Het doel heiligt de middelen: gebruik alles maar wat je kunt bedenken om de tegenstander te stoppen.

  Logische onjuistheden  
Fouten die gemaakt worden in het gebruik van logica of discussietechnieken tijdens het argumenteren of debatteren.

Cirkelredenatie
Beschrijving: Aannemen wat moet worden bewezen.
Slagzin:  "Ik heb altijd gelijk, waarom zou ik er nu naast zitten?"
Voorbeelden:
  Tautologie (mannen zijn mannen, het is niet voorbij totdat het voorbij is, doofheid wordt veroorzaakt door gehoorverlies, alle vrijgezelle mannen zijn ongetrouwd, niets slaagt zo goed als succes, we hebben niets te vrezen dan de vrees zelf, dingen zijn zoals ze zijn omdat ze waren zoals ze waren, de ware betekenis van het leven is een betekenisvol leven, en meer van die 'dooddoeners'.): Natuurlijke selectie is 'survival of the fittest'; dit is te vertalen als 'survival of the survivors' of 'the fitness of the fit'. Levende organismen passen zich aan en kunnen daardoor overleven, maar hoe zijn ze aan dat vermogen gekomen? Natuurlijke selectie verklaart niet hoe al het leven kon evolueren uit een enkele cel.
  Index fossielen gebruiken om de aardlagen te dateren en vervolgens andere fossielen in die aardlaag dezelfde ouderdom toekennen.
  Het gebruik van overeenkomsten tussen verschillende organismen als een bewijs en als verklaring voor evolutie.
  De geologische kolom (ook wel tijdschaal genoemd) gebruiken als een beschrijving van evolutie en ook als bewijs ervoor.
  Aannemen dat bepaalde radioactieve halfwaardetijden altijd groot geweest zijn en die dan gebruiken om hoge ouderdom vast te stellen.
  Een bepaalde term bedenken en dan doen alsof het wat verklaart, bijvoorbeeld convergente evolutie, wat gebruikt wordt als verklaring en bewijs voor een Darwinistische oorsprong waar men overeenkomstige karakteristieken in verschillende organismen ziet.
Opmerking:De overtuiging dat de Bijbel de ultieme waarheid bevat wordt wel eens een cirkelredenatie genoemd. Je moet tenslotte aannemen dat de Bijbel de waarheid is om de waarheden van de Bijbel te kunnen accepteren. Je kunt geen absoluut bewijs aanhalen van buiten de Bijbel. Er is per definitie geen hogere autoriteit die 'het Woord van God' kan bevestigen, behalve de God die in de Bijbel beschreven wordt. En dat is nu net waar het om draait. Het ultieme gezag moet zichzelf bewijzen en innerlijk samenhangend zijn. De Bijbel heeft die eigenschappen en is daarin uniek. (Wetenschappelijke feiten bewijzen de Bijbel niet, maar passen wel beter binnen het Bijbelse wereldbeeld, zoals op deze site al veelvuldig aangetoond is.) Andere wereldbeelden vallen echter ten prooi aan willekeur, onsamenhangendheid en onzekerheid. Je kunt namelijk niets weten als je geen ultieme standaard hebt.


Non-Sequiteur
Beschrijving:  "hieruit volgt niet..." verwarring tussen oorzaak en gevolg. Verkeerde speculaties.
Slagzin:  "Red de wereld, koop een Suzuki Alto!"
Voorbeelden: 
  Hoe kunnen we verliezen als we zo oprecht zijn?
  Ga voor wereldvrede, steun de VN.
  Ik heb een bot gevonden, het moet wel een overgangsvorm zijn.

  Argumenteren dat evolutie onderwezen moet worden in scholen omdat het de kwaliteit van het wetenschappelijk onderwijs verbetert.
  Beweren dat, nu we de bouwstenen van het leven gevonden hebben, we zijn begonnen met het begrijpen van de oorsprong van het leven.
  Beweren dat het ontstaan en de evolutie van het leven gemakkelijk moet zijn geweest en dat er op veel plaatsen in het universum zo moet zijn gegaan, omdat het heel vroeg in de geschiedenis van de aarde begonnen is.
  Observatie a.: er is leven in extreme omstandigheden. Observatie b.: andere planeten hebben extreme omstandigheden.
Conclusie: Andere planeten kunnen leven bevatten.

Post Hoc
Beschrijving:  Na het feit, daarom vanwege het feit.
(post hoc, ergo propter hoc).
Slagzin:  "Het serveren van koffie in een vliegtuig veroorzaakt turbulentie."
Voorbeelden: 
  We hebben de strijd verloren omdat we het slechte teken van de komeet negeerden.
  De discipelen van Jezus: "Wie heeft gezondigd, deze man of zijn ouders, dat hij blind geboren is?" (Johannes 9:2)
  Ik nam die pil en toen voelde ik mij beter; het moet wel werken.
  De bomen bewogen en toen voelde ik de wind, dus wind wordt veroorzaakt door bewegende bomen.
  De zon komt altijd op wanneer onze haan gekraaid heeft; onze haan laat dus de zon opkomen.
  Wij zijn er, dus moet er evolutie geweest zijn.

Indirecte bewijsvoering
Beschrijving:  Aannemen dat bepaalde bewijzen verwant zijn aan elkaar.
Slagzin:  "Waar was jij op 11 september?"
Voorbeelden: 
  Astrologie.
  Zonnevlek cycli verbinden met de aandelenmarkt.
  Het 'gezicht' op Mars.
  Documentaires die doen vermoeden dat het Apollo programma een vervalsing was en dat de Amerikanen nooit op de maan geweest zijn.
  Fossielen van apen die worden gebruikt om afstamming van mensen te bepalen.
  Fossiele paarden die in een voor evolutie gunstige volgorde geplaatst worden.
  Chemische verbindingen in een meteoriet, die verondersteld wordt van Mars te komen, zien als bewijs voor leven buiten de aarde.
Opmerking:  Dit soort bewijs kan gebruikt worden in een rechtszaak, maar moet met zeer grote zorg behandeld worden en gezien worden binnen de context van andere bewijsvoering. Het zou er de oorzaak van kunnen zijn dat een onschuldig persoon jaren lang de gevangenis in gaat. Het wordt pas echt gevaarlijk als het wordt gedreven door een fanatiek geloof.


De of-of fout
Beschrijving: Slechts twee mogelijke alternatieven laten zien, terwijl er ook nog andere mogelijkheden zijn (vals dilemma).
Slagzin:  "Ligt het aan jou of ben ik nou gek?"
Voorbeelden: 
  Religie of wetenschap. De twee kunnen heel goed samengaan.
  Rechts denkend of links denkend. Er zijn ook andere denkrichtingen.
  Het kind met het badwater weggooien. Er zijn dan niet voldoende alternatieven overwogen.
  Als ik mijn tegenstander in een kwaad daglicht kan zetten, ben ik van alle blaam gezuiverd. Het is hij of ik.
  Ik ben een goed mens, ik heb nooit iemand vermoord.
  "Er zijn twee soorten mensen in deze wereld..."
  Molecuul-naar-mens evolutie of onveranderlijke soorten.
  AtheÔsme of jonge-aarde creationisme.
  Evolutie is wetenschap, schepping is religie: "Evolutie gebruikt wetenschappelijke argumenten en creationisme gebruikt religieuze argumenten."
  We kunnen Intelligent Design niet mengen met wetenschap, anders zouden we elke religie zijn scheppingsmythe moeten laten onderwijzen (daarmee aannemend dat alle wetenschappelijke verklaringen even objectief zijn en alle religieuze verklaringen even subjectief).
  Darwins denkfout: ůf alles is ontworpen ůf niets is ontworpen. Of God heeft mijn neus geschapen en elke regendruppel die valt gepland, ůf er is geen God. In een brief aan Lyell, schreef hij: "Zul je me eerlijk vertellen (en ik zou je zeer erkentelijk zijn) of jij gelooft dat de vorm van mijn neus (wee mij!) was voorbestemd en 'bestuurd door een intelligente oorzaak?' "  Aan J.D. Hooker schreef hij, "Dat elke variatie die ooit heeft plaatsgevonden voorbestemd is voor een bepaald doel, kan ik net zo min geloven als dat de plek waar elke regendruppel valt specifiek bestemd is."
Opmerking:  Sommige dingen zijn wel of-of (zoals jongens of meisjes, bits in een computer die 1 of 0 zijn). Sommige dingen zijn grotendeels het een of het ander, slechts een paar mogelijkheden met heel weinig uitzonderingen.
Maar dat moet je aantonen, niet aannemen.

Personificatie
Beschrijving:  Voorstelling van een dier, zaak of een begrip als persoon
Slagzin:  "Moeder natuur is zeer inventief."
Voorbeelden:
  Moleculen verzamelden zichzelf tot primitieve proteÔnen en gingen zich vermenigvuldigen.
  Toen het niet langer veilig was op de grond, evolueerden zij vleugels en werden vogels
en meer van dat soort opmerkingen (vissen evolueerden kieuwen, vogels ontwikkelden veren, vleermuizen vonden sonar uit, primitieve cellen vormden membranen, enz.)
  Evolutie voorstellen als een klungelaar, die lukraak wat onderdeeltjes bij elkaar zoekt om zo nu en dan met iets nieuws op de proppen te komen.
  "Wij beginnen net met het bestuderen van de biochemie; evolutie heeft miljarden jaren de tijd gehad om te oefenen." (Carl Sagan, Cosmos)
  Zelfzuchtige genen (een idee van Richard Dawkins).
Opmerking:  Personificatie is een mooi artistiek en literair mechanisme, maar een slecht argument;
het draait je een rad voor de ogen.

Gelijkenissen
Beschrijving:  Allerlei parallellen trekken maar de verschillen negeren.
Slagzin:  "Een waarheid als een koe."
Voorbeelden: 
  Een miljoen apen die op een miljoen typemachines typen zouden, als je ze maar genoeg tijd geeft, de werken van Shakespeare kunnen reproduceren.
 
Richard Dawkins probeert in The Blind Watchmaker natuurlijke selectie te illustreren met een knap geschreven computerprogramma.
  Thermodynamica: toename in complexiteit in biologische evolutie vergelijken met de groei van kristallen of het louteren van metalen door verandering van temperatuur.

  Koldervergelijkingen: zo glad als een paling in een emmer snot; dat slaat als een tang op een varken.
  Het principe van Barr: "Een groep wetenschappers vragen om een theorie te herzien is als een groep agenten vragen om de wet te herzien."
  Vergelijkingen die essentiŽle verschillen weglaten. De volgende zijn daadwerkelijk gebruikt in schepping-evolutie debatten of anti-schepping retoriek:  David Morofka, in een debat: "Is het echt onwaarschijnlijker dat een vogel van een dinosaurus stamt, dan dat een vogel uit een ei komt?" - Later in hetzelfde debat: "Het bekritiseren van evolutie omdat er gaten zitten in het fossielenverhaal is niet logischer of overtuigender dan het bekritiseren van de medische wetenschap omdat er gaten zitten in ons vermogen om zieken te genezen." - Jared Diamond: "Men kan net zo min biologie beheersen en tegelijkertijd het feit van evolutie ontkennen als dat men scheikunde kan begrijpen en tegelijkertijd weigeren het bestaan van atomen te erkennen." - William Howells: "Evolutie is een feit, net als spijsvertering." - Ben Bova: "Vol te houden dat Genesis ingevoegd kan worden in biologieboeken en net te doen alsof religieuze mythologie biologische fenomenen kan verklaren, is zo ongeveer het zelfde als geloven dat je van stro goud kunt weven."
Opmerking:  AnalogieŽn zijn bruikbaar om toespraken op te vrolijken, maar zouden niet moeten worden gebruikt om iets te bewijzen.

Reduceren
Beschrijving:  Het terugbrengen van een ingewikkeld concept tot een aantal eenvoudige onderdelen, alsof dat het geheel zou representeren.
Slagzin:  "Woorden zijn gebakken lucht..."
Voorbeelden: 
  Een muziekcriticus beschreef een strijkkwartet van Beethoven als "Paardenhaar dat over kattendarmen schraapt."
  Je bent wat je eet (neem nog een hapje kip, rund of ei).
  Het menselijk lichaam is slechts koolstof, waterstof, zuurstof, stikstof, een beetje fosfor en wat sporen van mineralen.
  De grondwet is maar een stukje papier.
  Een vogel is de manier waarop een ei een ander ei maakt.
  Een organisme is slechts de manier waarop een gen een ander gen maakt. (Richard Dawkins).
  Religie is slechts de poging van een mens om mysterieuze fenomenen als bliksem te verklaren.
  De persoonlijkheid van een mens is de som van alle neurotransmitter interacties in de hersenen.
  Thomas Hobbes: alle sociale interacties, inclusief ethiek en moraal, kunnen worden gereduceerd tot de zoektocht naar genot en het ontwijken van pijn.
  Evolutionaire speltheorie: zelfverloochening en samenwerking zijn bijzondere producten van sociale interacties die voortkomen uit natuurlijke en seksuele selectie; de principes gelden gelijkwaardig voor bacteriŽn, fruitvliegjes en mensen. "De cosmos is alles wat is, ooit is geweest en altijd zal zijn." (Carl Sagan, Cosmos)
Opmerking: Een standaard techniek in wetenschappelijke verklaringen is het maken van een model, of het reduceren van een complex fenomeen tot een ideale situatie of vereenvoudigde onderdelen die beter geschikt zijn voor wiskundige berekeningen. Newton verving bij het uitwerken van de wet van de zwaartekracht een lichaam in een baan door een puntmassa. Geen enkele wetenschappelijke theorie zou echter juist of compleet moeten worden beschouwd, tenzij het met een acceptabele mate van benadering kan worden verenigd met de werkelijke wereld, zodat het zowel bruikbaar als corrigeerbaar is. De fout bij het reduceren ligt in het aannemen dat de onderdelen de essentie van het geheel vertegenwoordigen en dat er niets anders overwogen hoeft te worden. Zoals de visie van Thomas Hobbes die de mens slechts als een machine ziet die onderworpen is aan natuurkundige wetten. Natuurlijk beantwoorden onze lichamen aan de wet van de zwaartekracht, maar zijn kwaliteiten als eerlijkheid, logisch denkvermogen of zelfverloochening reduceerbaar tot materiŽle substanties? Zoals hij het ziet wel, maar zo'n voorstelling ondermijnt zijn eigen rationaliteit en daardoor de betrouwbaarheid van zijn filosofische systeem.
(zie Zelfverwijzing)

Autoriteit
Beschrijving: Vertrouwen op een al of niet bestaande autoriteit, zonder rekening te houden met logica of bewijzen.
Slagzin:  "Maar dr Spock zegt..."
Voorbeelden: 
  Tv-reclame: "Vier van de vijf dokters bevelen dit product aan" ingesproken door "voedseldeskundige Prof. Dr. Huppeldepup." Vier van vijf? Welke vijf dokters zijn hiervoor geselecteerd?
  "Vertrouw mij nou maar."
  Uitlatingen die gedaan worden zonder enige ondersteuning: "De dagen van Genesis zouden net zo goed lange perioden geweest kunnen zijn ... Deze steen is 50 miljoen jaar oud."
De wet van Hiram: Als je maar genoeg experts raadpleegt kun je elke mening bevestigen.
Suggestie:  Gebruik autoriteit als een steun in de rug, niet als fundament. Overweeg: ligt wat hij zegt buiten zijn vakgebied? Zijn er net zo veel autoriteiten die het niet met hem eens zijn? Wordt zijn visie ondersteund door verder onderzoek? Wordt hij in de juiste context aangehaald? Zaten er geen drukfouten in de aanhaling? Of had hij het gewoon bij het verkeerde eind? (Niemand is perfect)


Extrapolatie
Beschrijving: Aannemen dat de trend zich doorzet. Denken dat iets altijd zo gegaan is en altijd zo zal gaan als het nu gaat.
Slagzin:  "Zo gaat ie goed, zo gaat ie beter, alweer een kilometer."
Voorbeelden: 
  De verandering in snavels van vinken is een bewijs voor moleculen-naar-mens evolutie (Gemakshalve het feit negeren dat de snavels ook weer terug veranderen, afhankelijk van het klimaat.) Dit is net zoiets als aannemen dat je over twintig jaar miljonair bent omdat er een kleine opgaande lijn in de beurs zit.
  Beweren dat de wetenschap ons al zoveel schijnbaar onmogelijke staaltjes heeft geleverd, dat er ook nog wel een verklaring zal komen voor de oorsprong van het leven en het mechanisme van opwaartse evolutie.
  Extrapoleren van een aminozuur dat gevonden is in een meteoriet, naar de oorsprong van het leven.
  Natuurlijke selectie plaatsen voor zelfreplicatie.
  Uit bepaalde chemische stoffen in een meteoriet, die wordt verondersteld van Mars te komen, afleiden dat Mars ooit leven bevatte.
  Uit de mogelijkheid van een hete kern van de maan Europa afleiden dat er misschien wel leven is onder een oceaan. (Vergelijk het vroegere geloof dat er dinosauriŽrs op Venus waren vanwege het wolkendek, voordat vastgesteld werd dat het oppervlak een temperatuur heeft van gemiddeld 480 graden Celsius.)
  Radiometrische datering bewijst dat de aarde 4.6 miljard jaar oud is. (Radioactiviteit werd ontdekt in 1896; dan zouden we radioactief verval nog maar minder dan 0.00001% van de veronderstelde leeftijd van de aarde meten. Hoe betrouwbaar is dat?)


Statistieken
Beschrijving:  Het misbruiken van statistieken en grafieken om een wetenschappelijk betrouwbaar over te komen.
Slagzin:  "De statistieken liegen er niet om..."
Voorbeelden: 
  Opiniepeilingen.
  Een grafiek overdrijven of juist minder duidelijk maken.
  Te weinig meetpunten (interpolatie komt dan niet goed of onbetrouwbaar uit).
  20% van alle fatale ongelukken worden veroorzaakt door dronken bestuurders, 80% is dus nuchter; dan is het 4x zo veilig om dronken achter het stuur te zitten.
  Als ťťn vrouw er negen maanden over doet om een baby te produceren, dan zouden negen vrouwen het in ťťn maand moeten kunnen.
  Maandag werd jan dronken van gin en spuitwater, dinsdag werd hij dronken van wodka en spuitwater, woensdag van jenever en spuitwater. Conclusie: van spuitwater wordt je dronken.
  "Merk X pijnstiller heeft 650 milligram, merk Y heeft 700 milligram. ONS merk heeft 800 milligram!"  (Wat is het actieve ingrediŽnt bij elk product? Is meer ook beter?)
  Het publiceren van de resultaten van een radiometrische datering, zonder de foutmarges en zonder alle volkomen afwijkende meetresultaten.


Het beste dat we hebben...
Beschrijving: De beste theorie is daarom nog niet een goede theorie.
Slagzin:  "Van twee kwaden de beste kiezen."
Voorbeelden: 
  "De Big Bang theorie heeft misschien problemen, maar het is wel de beste theorie die we hebben," zei een astronoom bij een radio talkshow, nadat een beller een aantal ernstige problemen van de theorie had opgesomd.
  "We hebben niet alle antwoorden, maar de wetenschap is het beste gereedschap wat we hebben."
  "Evolutie [is] een theorie die universeel geaccepteerd is, niet omdat hij logisch samenhangend bewezen kan worden als waarheid, maar omdat het enige alternatief, speciale schepping, duidelijk ongeloofwaardig is." (D.M.S. Watson, 1929).
  "... het legt een aanzienlijke druk op het bevattingsvermogen om aan te nemen dat fijn uitgebalanceerde systemen zoals bepaalde zintuiglijke organen (het oog van gewervelden, of een veer van een vogel) zouden kunnen worden verbeterd door willekeurige mutaties. Dit is zelfs nog meer het geval bij sommige ecologische kettingreacties (het beroemde geval van de yucca mot, e.d.). Echter, zij die bezwaren hebben tegen willekeurige mutaties, zijn tot nu toe niet in staat geweest om enige alternatieve verklaring naar voren te brengen die werd ondersteund door substantieel bewijs."
(Ernst Mayr).

De bewijslast verplaatsen
Beschrijving: Vergeten dat het jouw verantwoordelijkheid is om je bewering te bewijzen, niet die van je tegenstander om het tegendeel te bewijzen.
Slagzin:  "Bewijs maar eens dat ik ongelijk heb, ha!"
Voorbeelden: 
  Verwachten van je tegenstander dat hij een universeel negatief bewijst: Kun jij bewijzen dat Sinterklaas niet bestaat? Dan moet hij bestaan.
  Ben jij ooit een Mormoon geweest? Hoe kun je dan weten of het niet de ware kerk is?
  Een vreemde theorie lanceren en dan van de critici vragen te bewijzen dat het niet klopt.
  Van een creationist verwachten dat hij met een beter model komt, anders heeft hij niet het recht om evolutie te bekritiseren.
  Een evolutionist die de vraag van de oorsprong van het leven en het universum ontwijkt en vervolgens van een intelligent design aanhanger verwacht dat hij een antwoord heeft op de vraag: "Wie ontwierp de ontwerper?"
  Beweren dat creationisme een onconventionele theorie is die bewijs nodig heeft, terwijl Darwinisme (dat beweert dat al het leven afstamt van primitievere levensvormen en nog steeds verder evolueert) een laatkomer is in de geschiedenis van de wetenschap en nog nooit bewezen is, noch kan het bewezen worden.


Zelfverwijzing  het zichzelf weerleggende argument.
Beschrijving:  Het argument bewijst zijn eigen tegendeel.
Slagzin:  "Hij viel uit zichzelf, ik gaf alleen maar een duwtje."
Voorbeelden: 
  Relativisme: Niets is absoluut. (Is dat absoluut waar?)
  Logisch positivisme: Alleen principes die proefondervindelijk verkregen zijn, zijn juist. (Is dat principe proefondervindelijk verkregen?)
  Materialisme: Alleen de dingen die natuurkundig en scheikundig bepaald kunnen worden, bestaan. (Is die gedachte alleen ontstaan door natuurkundige en scheikundige processen? Hoe weet je dan dat het waar is?)
  Chemische evolutie: Als ik nou een manier kon bedenken om mijn miljoenen kostende laboratoriuminstrumenten leven te laten produceren, dan zal ik bewezen hebben dat er geen intelligentie nodig was in het begin.
 
Digitale evolutie: Als ik deze computer nou maar zo kon programmeren dat hij digitale organismen laat evolueren door natuurlijke selectie, dan zal ik bewezen hebben dat er geen intelligentie nodig was in het begin.
 
Zelfzuchtige genen: Een mens is een strategie van zelfzuchtige genen om zichzelf te reproduceren. (Hoe weetje dat dit idee niet een strategie van de genen was om zichzelf te reproduceren?)
  Maya: Alles is een illusie. (Hoe weet je dan of jouw filosofie niet de illusie is en de realiteit echt?)
  Filosofische systemen die rationaliteit ontkennen, maar worden onderwezen door gebruik te maken van logische bewijsvoering: bvb. Hobbes, Locke, atomisme, materialisme, evolutionaire sociobiologie.
  Wetenschap is een zelfcorrigerend proces dat nooit steunt op dogma, maar altijd onderworpen is aan weerlegging van zijn meest gekoesterde veronderstellingen. (zoals evolutie?) Natuurlijk niet! Evolutie is een feit!


  Rookgordijnen  
Pogingen om het uitgangspunt van een argument te ontwijken.

Neutraal terrein
Beschrijving:  Neutraal gebied bestaat niet, al lijkt het redelijk en is het erg verleidelijk. Door je neutraal op te stellen kies je ook: je kiest ervoor om de Bijbel niet als absolute waarheid te accepteren, totdat het 'bewezen' is. Maar je moet de waarheid van het Woord als uitgangspunt nemen om het te kunnen aantonen (het wezen van ultiem bewijs).
Slagzin:  "De feiten, alle feiten en niets dan de feiten"
Voorbeelden: 
  Jij doet je bijbel aan de kant en ik mijn evolutietheorie en dan gaan we eens alle feiten op een rijtje zetten. - Dit werkt niet, want je hebt uiteindelijk een ultieme standaard nodig om de feiten te interpreteren.
  Laat de feiten maar voor zichzelf spreken! - Feiten 'spreken' niet, ze 'zijn' alleen maar. Feiten moeten geÔnterpreteerd worden aan de hand van een wereldbeeld.
  Kunnen God en evolutie niet samengaan? - Jezus: "Wie niet met mij is, is tegen mij, en wie niet met mij samenbrengt, drijft uiteen." Je moet concessies doen om de twee te kunnen verenigen. Evolutie is een proces waarbij veel materiaal verspild wordt; God verspilt niets. Evolutie heeft veel tijd nodig; een natuurlijke lezing van de Bijbel biedt geen ruimte voor zoveel tijd. De volgorde van het ontstaan van dingen volgens evolutie is anders dan de scheppingsvolgorde in Genesis. Enzovoort.
  Verdedig je bijbel maar zonder hem open te doen. - Onmogelijk, de Bijbel bewijst zichzelf. Het Boek der boeken is de Ultieme Standaard, het meest logische uitgangspunt, omdat het zichzelf bewijst.

Ad Hominem
Beschrijving:  Tegen de mens, de tegenstander aanvallen in plaats van zijn argument.
Slagzin:  "Ik heb gelijk, want jij bent een sukkel!"
Voorbeelden: 
  Met modder gooien: Mijn tegenstander zegt dat hij helemaal voor recht en gerechtigheid staat, maar hij is wel gearresteerd voor naaktlopen... 52 jaar geleden.
  Mijn tegenstander in dit debat is een bekende activist voor religieus recht.
  Beweren dat creationisten normaal gesproken ultraconservatieve, antie-vrije-keus, fanatieke homofoben zijn.
  Je tegenstander ervan beschuldigen dat hij verkeerd aangehaald heeft, terwijl dat niet zo is.
  Je tegenstander als leugenaar bestempelen.
  Zijn motieven in twijfel trekken. Hij wil gewoon zijn kleine koninkrijkje beschermen.
  Je tegenstander overschreeuwen.
  De opleiding, graad of afstamming van je tegenstander in twijfel trekken.
  "Kan er iets goeds komen uit Nazareth?"
  Richard Dawkins: "Ik werd uitgedaagd om een voorbeeld te produceren van een evolutionair proces dat de hoeveelheid informatie in een genoom doet toenemen. Dat is een vraag die niemand anders dan een creationist zou stellen."
  Darrow tegen Bryan in de Scopes rechtszaak: "Jij beledigt iedere man van wetenschap en kennis in de wereld omdat hij niet gelooft in jouw dwaze religie."


Ontwijken
Beschrijving:  Proberen te ontwijken waar het werkelijk om draait; van onderwerp veranderen of dingen anders definiŽren, zodat de betekenis verwatert.
Slagzin:  "Hť kijk, daar vliegt een dood vogeltje!"
Voorbeelden: 
  Een van de meest destructieve discussietrucs die er zijn; de dooddoener. "Jij hebt jouw mening en ik de mijne; laten we het gewoon oneens zijn..." "We zullen er wel nooit uitkomen." "Laten we er maar over ophouden."
  De oppositie negeren: lesboeken die evolutie presenteren alsof niemand, waar dan ook, wanneer dan ook, ooit iets anders heeft geloofd of ooit een andere wetenschappelijke verklaring had dan het Darwinisme.
  In The Origin of Species had Darwin het over alles behalve de oorsprong der soorten.
  In vele schepping vs. evolutie debatten hebben evolutionisten hun tijd besteed aan het praten over religie en filosofie, in plaats van de bewijzen voor evolutie.
  Om te voorkomen dat zij de geestelijken beledigen, ontkennen sommige Darwinisten dat ze geloven dat de mens afstamt van de apen, maar zeggen liever dat apen en mensen "een gemeenschappelijke voorouder" hadden. Daarmee ontwijken ze gemakshalve dat een voorouder van apen en mensen toch echt wel aapachtig moet zijn geweest.
  Tijdens een vraag en antwoord sessie na een debat, werd Dr. John Patterson gevraagd (nadat hij de hele avond duidelijk het argument van Dr. Gish's over de tweede hoofdwet van de thermodynamica had genegeerd), of hij, of iemand uit het publiek het kon weerleggen. Dr. Patterson (die een expert is op het gebied van de thermodynamica) reageerde als volgt: "Nou, laat mij daar voor passen. Hoe beantwoord je een vraag die geen vraag is?"


Lokaas
Beschrijving: Een andere richting inslaan door de tegenstander iets voor te houden waar hij op zou kunnen reageren, ťťn van zijn stokpaardjes bijvoorbeeld, teneinde het hete hangijzer te ontwijken.
Slagzin:  "Geef jij de waakhond een stuk worst, dan loop ik achterom."
Voorbeelden: 
  Dit debat gaat niet over evolutie, maar over de scheiding tussen kerk en staat.
  Bij een debat over de wetenschappelijke waarde van evolutie, probeerde Dr. Russell Doolittle herhaaldelijk om Dr. Duane Gish publiekelijk te laten zeggen hou oud hij dacht dat de aarde was, waarschijnlijk om zijn tegenstander als een extremist af te schilderen.
  Tegenstanders van Intelligent Design verbergen zich vaak achter beweringen als "de regels van de wetenschap" in plaats van de problemen met het Darwinisme het hoofd te bieden.


Dubbelzinnigheid
Beschrijving:  Verwarring zaaien door het verschuiven van de betekenis van woorden.
Slagzin:  "Bij het aansnijden van de taart ben ik altijd de grootste gemene deler."
Voorbeelden: 
  "Het hangt ervan af wat de betekenis van is is."
  Culten die Christelijke termen herdefiniŽren, zoals de Mormonen: Ja hoor, wij geloven in redding door genade en geloof. (Wat betekent dat je jezelf kunt opwerken naar goddelijkheid.)
  Moderne interpretatie van klassieke literatuur: "to be or not to be" van Shakespeare zien als de eeuwige worsteling van vrouwen voor hun rechten en acceptatie van lesbische vrijheid en het thuis verbouwen van wiet.
  "Evolutie is een feit, we begrijpen alleen het mechanisme nog niet."
  De voorwaarden voor het debat zo vaststellen dat je tegenstander per definitie geen poot heeft om op te staan.
  Het inlijven van een filosofisch naturalisme in de definitie van wetenschap: "Wetenschap is aan de basis een spel. Het is een spel met ťťn overheersende en definiŽrende regel: Regel #1: Laten we zien hoe ver en tot welke uitersten we het gedrag van het natuurlijke en materiŽle universum kunnen verklaren met gebruikmaking van alleen maar natuurlijke en materiŽle oorzaken, zonder een beroep te doen op het bovennatuurlijke." (Richard Dickerson).
  Evolutie is slechts een verandering over tijd; zie je verandering? Dan ben je een evolutionist, niks aan te doen.
  De termen macro-evolutie en micro-evolutie door elkaar gebruiken
(is ook extrapolatie zie boven).
  Als gelijkheid in organen binnen je aannames van evolutionaire afstamming past, dan noem je ze homoloog. Als dat niet zo is noem je ze analoog.
  De definitie van natuurlijke selectie aanpassen, zodat het beter past in je verhaal.
  "Evolutie is een feit, geen theorie; het is echt gebeurd." (Carl Sagan, Cosmos, na een geval van micro-evolutie te hebben besproken) - blijkbaar moeten we onderscheid maken tussen Evolutie en evolutie. Dat is echter wel lastig te onderscheiden als je het woord aan het begin van de zin zet.
De wet van Truman: Als je ze niet kunt overtuigen, moet je ze verwarren.

Vogelverschrikker (stropopargument)
Beschrijving:  Een karikatuur maken van het argument van je tegenstander (zodat hij er belachelijk uit gaat zien), zwakke punten sterk benadrukken of zwakke vertegenwoordigers van een stelling aanvallen.
Slagzin:  "Och, had ik maar hersens."
Voorbeelden: 
  Mijn tegenstander gelooft dat God het universum maakte op 23 oktober, 4004 voor Chr. om 9 uur 's morgens.
  TV debatten die een geslepen redenaar met een gladde babbel tegenover een stamelende zielenpoot zetten.
  TV dialogen van 5 experts tegen ťťn idealist.
  Het standpunt van je tegenstander doortrekken tot in het absurde: "Ben je tegen legalisering van softdrugs? Straks moeten we voor elk flesje neusdruppels, doosje aspirine of buisje bruistabletten naar de dokter voor een recept!"
  "Sta jij achter Intelligent Design?  O, nou, dan moeten we straks zeker elke keer als we iets niet begrijpen allemaal naar het laboratorium om te bidden..."
  PBS Evolution TV serie, Sept. 2001, negeerde alle wetenschappelijke bezwaren tegen evolutie en portretteerde de enige tegenstanders als religieuze fundamentalisten; in het bijzonder Christenen die de Bijbel letterlijk nemen.
  Een geoloog die in de Grand Canyon werkte vertelde een verhaal van een vrouwelijke toerist die tegen hem uitviel: "Jij, atheÔst! Hoe durf je daar te staan en te beweren dat deze prachtige canyon niet precies zo is als God hem gemaakt heeft!" (Deze visie ben ik overigens onder creationisten nog niet tegengekomen en neem zelf aan dat de Grand Canyon ontstaan is na de zondvloed.) Zich tot zijn publiek wendend, zei hij: "Dat is nou de hele argumentatie tegen evolutie!"
Suggestie: Iedereen kan een vogelverschrikker omduwen. Zorg dat je argumenten de beste zijn die er beschikbaar zijn en blijf zoveel mogelijk weg bij vage argumenten.


Kaartsteken
Beschrijving: Alleen maar de punten vermelden die in je voordeel zijn en de rest negeren.
Slagzin:  "Pak een willekeurige kaart."
Voorbeelden: 
  Selectieve verslaggeving.
  Slimme productvergelijkingen die het accent leggen op het positieve van het eigen product en het negatieve van het concurrerende product.
  Brute IsraŽlische soldaten laten zien die arme zielige Palestijnse vrouwen en kinderen oppakken en in vrachtwagens laden; zonder erbij te zeggen dat diezelfde 'lieve kindjes' vlak daarvoor door hun moeders werden opgejut om stenen naar de soldaten te gooien.
  Inhakken op een fout die je tegenstander maakt in zijn argumentatie, maar de goede punten negeren.
  Proberen om evolutie te bewijzen met peper-en-zout motten, veranderende vinkensnavels en antibioticaresistente bacteriŽn, maar het fossielenverhaal en onherleidbare complexiteit negeren.
  Archaeopteryx presenteren als een overgangsvorm en de Cambrische explosie negeren.
  Dateringsmethoden die een hoge ouderdom geven gebruiken, maar methoden die een lage ouderdom geven negeren. Of gewoon afwijkende uitkomsten aan de kant leggen.
Opmerking: Het is geoorloofd om bewijs te verzamelen voor het ondersteunen van een bepaald argument, als dat maar gebeurt met integriteit en balans, maar ook door eerlijk naar de tegenargumenten te kijken. Wie als eerste zijn zaak bepleit heeft gelijk, maar dan komt de ander om hem aan de tand te voelen (Spreuken 18:17 WV).


Bluffen
Beschrijving: Net doen alsof je meer weet dan je weet.
Slagzin:  "Niets in de mouwen, niets in de hoed..."
Voorbeelden: 
  Dure woorden gebruiken, klinkt slimmer: de biogenetische wet van Haeckel: 'ontogenese recapituleert de fylogenese.' (betekent gewoon: de groei van een embryo herhaalt de evolutionaire ontwikkeling.)
  Kanttekening bij het spiekbriefje van de predikant: "zwak punt, sla hier harder op de kansel."
  Gebrek aan inhoud compenseren met heel veel beeldmateriaal, grafieken, vergelijkingen en computer animaties.
  Boute uitlatingen zonder bewijs: "Vogels zijn dinosauriŽrs!"
  Het is gedocumenteerd! (Waar? Door wie? Nou, en?)
  Net doen alsof je meting preciezer is dan de methode toelaat. Deze steen is 4.5672 miljard jaar oud plus of min 0.0007 miljard jaar.
  Bradford Smith, in The Astronomers (PBS 1994, deel 6): "We weten wat de chemicaliŽn zijn, de elementen die verantwoordelijk zijn voor leven en ze zijn alomtegenwoordig ze zijn overal, het zijn de meest voorkomende elementen en moleculen in het universum. Als je deze materialen in de juiste omgeving bij elkaar kunt krijgen... dit is een natuurlijk proces, dit is chemische evolutie; het gaat toch wel gebeuren je kunt het op geen enkele manier stoppen."
Achter op een lelijke eend:
Mijn andere auto is een Porche!

Tevreden stellen
Beschrijving:  We zijn niet zo verschillend, laten we vrienden zijn. (Vriendelijk, maar je ontwijkt het geschil.)
Slagzin:  "We kennen mekaar toch?..."
Voorbeelden: 
  Joab tegen Amasa (II Sam. 20:8-10) "Is het wel met u, mijn broeder?" (messteek!)
  Omkoperij.
  Laten we een dealtje sluiten.
  Kunnen we niet gewoon met elkaar omgaan?
  "Laten we allemaal een beetje toegeven en dan ontmoeten we elkaar in het midden."
  "Nou, sommige van mijn beste vrienden zijn Christenen en die hebben geen problemen met evolutie."
  Ik ben niet zo'n akelige atheÔst, hoor, ik geloof ook in God, net als jij...
  De acceptatie van de Big Bang theorie proberen te bevorderen door het "Het scheppingsmoment" te noemen.
  Stephen Jay Goulds voorstel van Niet overlappende magistraten (NOMA) zodat wetenschap en religie een wederzijds respect kunnen handhaven. (d.w.z. religie krijgt de kunst en ethiek, de wetenschap krijgt de natuur.) Dit verbant religie eigenlijk naar het subjectieve en garandeert voor de naturalistische filosofie een alleenheerschappij in objectieve kennis.
Opmerking:  Gezegend zijn de vredestichters, maar vervloekt zijn zij die met een gespleten tong vrede verkondigen.


Humor
Beschrijving: De aandacht afleiden van de kern van de zaak door grapjes te maken.
Slagzin:  "Lach en de wereld lacht met je mee."
Voorbeelden: 
  TV-reclames die alleen maar op de lachstuipen werken zonder iets te zeggen over het product wat ze proberen te verkopen.
  Politieke cartoons.
  Satirische liedjes.
  Een argument van je tegenstander verbuigen zodat het grappig klinkt of er een grapje van maken.
  Gekke gezichten trekken, zuchten, spottend lachen, grinniken, of hard lachen om een argument van je tegenstanders, in plaats van erop in te gaan.


Subjectiviteit
Beschrijving: Een aanspraak doen op niet na te trekken, onlogische of intuÔtieve gevoelens en meningen.
Slagzin:  "Hoe kan het nou fout zijn als het zo goed voelt?"
Voorbeelden: 
  IntuÔtie: In je hart weet je dat hij gelijk heeft.
 
Mormon: "Ik heb dit branden in mijn boezem dat de Mormoonse kerk de ware kerk is."
  Feel-good do-nothing slogans, zoals "visualiseer wereldvrede", "wat er ook gebeurt, altijd blijven lachen", "don't worry, be happy".
  "Dr. Kwakzalf is zo'n lieve zorgzame man; veel liever dan die onpersoonlijke dokters in de medische wereld die chemotherapie en bestraling voorschrijven..."
  De meeste UFO verhalen, in het bijzonder ontvoeringen.
  Valse profeten (Jeremia 23:25-26): Ik heb gedroomd, ik heb gedroomd.
  TV-reclames die je gevoelige snaar raken zonder iets te zeggen over het product of waarom je het zou moeten kopen.
  Veel getuigenissen in politieke propaganda.
  Redenaar 1: "Jouw argument is niet geldig omdat [tegenargument a, b en c]." Redenaar 2: "Het spijt me dat ik je gekwetst heb door wat ik zei."
  Overgevoeligheid: Al dat gezeur over evolutie of schepping maakt me onrustig van binnen, dat kan nooit goed zijn; stel nou dat je gelijk hebt over God en de Bijbel, dan zou ik mijn hele leven daarnaar moeten inrichten en is alles wat ik ooit gedacht heb fout. (och, arme...)
  Bekende tegenstellingen in de wetenschap ontwijken en een toevlucht nemen tot wat de wetenschap in de toekomst allemaal zou kunnen ontdekken. We hebben hier een schijnbaar onoverkomelijke tegenstelling, maar misschien zullen we dit kunnen oplossen door meer onderzoek (en meer geld. Zeg, schuif nog 's een paar miljard, dan sturen we nog een sonde naar Venus.)
  Richard Lewontin: "Wij kiezen de kant van de wetenschap ondanks de volkomen absurditeit van sommige constructies, ondanks dat het niet in staat is om veel van de extravagante beloften van gezondheid en leven waar te maken, ondanks de tolerantie die de wetenschappelijke gemeenschap heeft voor niet hardgemaakte zo-is-het-nou-eenmaal verhalen, omdat we een belangrijkere toewijding hebben, een toewijding aan het materialisme. Het is niet zo dat de methoden en beginselen van de wetenschap ons op een of andere manier nopen om een materiŽle verklaring van de waarneembare wereld te accepteren, maar, in tegendeel, we worden gedwongen door ons a-priori aanhangen van materiŽle oorzaken, om een onderzoeksysteem te creŽren en een serie concepten die materiŽle verklaringen produceren, ongeacht hoe contra-intuÔtief en ongeacht hoe raadselachtig dit ook is voor de oningewijde. Meer nog, dat materialisme een absoluut iets is, want we kunnen geen Goddelijke Voet tussen de deur toestaan."
(schuindruk in het origineel).

Visualisatie
Beschrijving: Beeldvorming gebruiken om te misleiden, aan te trekken, af te leiden of als vervanging voor bewijs en logica.
Slagzin:  "Een plaatje zegt meer dan duizend Photoshoppers kunnen liegen."
Voorbeelden: 
  TV-reclames die ernaar streven om een "image" te creŽren, door snelle extravagante beelden, computeranimaties e.d., zonder je iets te vertellen over het product of waarom je het zou moeten kopen.
  Haeckels embryo's.
  Evolutionaire stamboom van het leven.
  Geologische kolom (of tijdschaal).
  Plaatjes van vissen met pootjes die het land op kruipen, als bewijs voor overgang van vis naar reptiel.
  Reconstructie van de Nebraska Mens met als basis de kies van een varken en andere aapmens reconstructies als Piltdown mens en het als zeer primitief afbeelden van Neanderthalers (die overigens volkomen menselijk waren, mogelijk de mensen die na de zondvloed in holen gingen leven).
  Disneys Fantasia en de BBC documentaireserie Journey of life, die de geschiedenis van de aarde en het leven in beeld proberen te brengen. Dat is nog eens echte Science Fiction (wetenschapsfictie).
  Discovery Channels Walking with Dinosaurs, de Jurassic Park films en andere met de computer geanimeerde reconstructies van niet observeerbare prehistorische beesten.
  National Geographic kunst van denkbeeldige gevederde dinosauriŽrs.



Afsluitende opmerkingen.
  De bovengenoemde 'lariekoekjes' bevatten niet altijd larie; het hangt ervan af hoe ze gebakken worden. Soms zijn lariekoekjes gewoon lekker en onschuldig of zelfs voedzaam. AnalogieŽn, humor, visualisatie, aanhalingen en statistieken bijvoorbeeld zijn goede onderdelen van overtuigende sprekerskunst, en kunnen goede hulpmiddelen zijn bij het onderwijzen. Ze worden echter schadelijk als ze de kern van de zaak omzeilen, proberen de waarheid te verbloemen, misleiden of het debat proberen te overheersen of te ontvluchten. Om nu te voorkomen dat we zelf voor de gek gehouden worden moeten we ons bewust zijn van deze tactieken en misleiding.
De apostel Paulus zei:
  "De wapens waarmee wij strijden zijn niet menselijk, ze zijn geladen met Gods kracht, in staat om elk bolwerk neer te halen. Wij werpen redeneringen omver, elke verschansing die wordt opgeworpen tegen de kennis van God. Wij nemen elke gedachte gevangen om haar tot gehoorzaamheid aan Christus te brengen..." (II Kor. 10:4,5 WV).

(De 'lariedetector' is gebaseerd op The Baloney Detector, een creationistische tegenhanger van The Baloney Detection Kit van Carl Sagan - 1997, The Demon-Haunted World - met toestemming gebruikt.)